de Koffiefilter #32 met Jan Rotmans

1 Posted by - 12 september 2013 - Koffiefilter

Wetenschapper, activist, mens: Jan Rotmans. Hij ontspringt elk hokje waar partijen hem graag in willen stoppen. Als professor in transities en transitiemanagement vertelde hij begin dit jaar in het tv-programma Tegenlicht over transitiekunde en liet mij als kijker zien hoe de maatschappij daar nu al invulling aan geeft. Door deze aflevering ontdekte ik dat ik niet de enige ben die met positieve onrust rondloopt en graag deze wil inzetten voor iets in de maatschappij. Maar hoe? De Koffiefilter #32 over transitiekunde, nieuwsgierigheid en de toekomst. ‘We zijn zo efficiënt geworden dat we de mens er uitgefilterd hebben.’

Van passie en bezieling naar efficiëntie 
Op zijn vijfde wist Jan Rotmans al dat hij professor wilde worden. ‘Ik wilde de wereld bestormen’, zegt Jan. Al op jonge leeftijd deed hij er alles aan om zo veel mogelijk informatie van wereldleiders over de wereld te ontvangen. Vorig jaar schreef hij het boek In het oog van de orkaan waarin hij verhaalt over de uiteenlopende transitieprocessen die zich in Nederland afspelen. Vorige week mocht ik bij Jan langskomen op zijn werkkamer aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Met uitzicht op een voor mij bekend stukje groen van Rotterdam en een droevig uitziend universiteitsterrein vraag ik Jan wat de transitiefase waarin we nu leven van mijn generatie (20-30 jaar) vraagt. Wat kan ik met de onrust die ik voel voor de samenleving betekenen? Jan begint te vertellen. ‘Ik vind het charmant zo ongeremd ambitieus als de jonge generatie het onbekende instormt. Jullie zien de samenleving als een netwerk en willen je hiervoor inzetten. Ik maak niet graag onderscheid tussen onze generaties maar het is wel zo dat mijn generatie wat voorzichtiger is en jullie je minder laten beïnvloeden door barrières onderweg. Maar als samenleving zijn we met z’n allen op hol geslagen. Mensen voelen zich onthecht en dat vraagt aandacht. De waarden die we als maatschappij zouden willen uitdragen zoals samen zijn, verbinding, menselijkheid, passie en vertrouwen zijn overgenomen door efficiëntie. We zijn zo efficiënt geworden dat we de mens eruit hebben gefilterd.’

Geef les met passie en faciliteer ruimte
Hoe Jan in woorden weet te benoemen wat er in de maatschappij nu gaande is, sluit exact aan bij mijn gevoel van onrust. Als hbo-docent kan ik me ontzettend opwinden over en onrustig worden van de momenten waarop kennis niet leidend is in het onderwijs maar dat efficiëntie en de faciliteiten de inhoud sturen. Ik vind lesgeven ontzettend leuk en haal vooral energie uit het contact met studenten en de momenten dat ik als gelijkwaardige met de studenten in gesprek ben. Ik ben niet alleen de docent die kennis deelt, maar ik voel me ook ontvanger en wil van m’n studenten leren. Graag zou ik m’n studenten willen uitdagen om te delen en ontdekken maar ik vind het lastig om ze het gevoel te geven dat hier ruimte voor is. Studenten worden niet meer geschoold in nieuwsgierigheid maar in efficiëntie. Ze moeten vakken volgen, punten halen en na vier jaar het gebouw verlaten. Jan herkent zich in wat ik vertel en hij vult aan: ‘Ik geef wel eens gastcolleges waar de eerste vraag van studenten vaak of ze dit moeten kennen voor het tentamen. Het is zo zonde dat de chemie tussen docent en student is klemgezet door het onderwijssysteem van nu. Studenten beseffen zich vaak niet dat je na je studie niet stopt met leren en dat alles wat je tijdens je studie krijgt aangeboden bijzonder mooi meegenomen is. Je studie is een voorportaal voor iets wat je zelf in handen hebt. Studeren houdt nooit op. Hoe meer ik weet hoe meer ik me realiseer dat ik minder weet en dat houdt me zo nieuwsgierig. Nu krijgen docenten geen ruimte meer om les te geven vanuit hun passie. De beste colleges die ik tijdens mijn studie Wiskunde kan herinneren waren colleges waarbij de docent de liefde voor zijn vak volledig wilde delen met ons studenten. Er was geen keuze: hij wilde dat je verliefd werd op de wiskunde, dat je de elegantie van het vak inzag en voelde, deed je dat niet, dan kon je maar beter vertrekken.’ De colleges waar Jan over spreekt lijken niet altijd efficiënt maar wel vol passie. Allebei zouden we willen dat deze passie weer terugkomt in het onderwijs. Dat is misschien wel het antwoord op mijn vraag. Zet je onrust om in passie en deel dat met je omgeving.

Nieuwsgierige mensen
Ik vraag Jan wat ik als docent het beste kan doen om de ontbrekende nieuwsgierigheid weer onder de aandacht van de studenten én het onderwijs te brengen. Hij adviseert: ‘Wil je ze empoweren dan moet je eerst voor vertrouwen zorgen en vervolgens is jouw rol om te faciliteren. Geef studenten de ruimte om nieuwsgierig te worden en te ontdekken wat er om hen heen gaande is. Zet ze niet vast, stel niet gelijk kaders waar ze binnen moeten blijven.’ Het nieuwe studiejaar is vorige week gestart. Er ligt ook voor mij een mooie uitdaging om deze ruimte in mijn colleges te werken. Misschien een keer college geven op een andere locatie? Een nieuw studiejaar is gestart, laat de nieuwsgierigheid maar komen.

Transitiekunde 
Het gesprek met Jan was voor mij ongelooflijk waardevol en had nog meer inhoud dan ik nu in dit geschreven Koffiefilter verhaal met je kan delen. Wil je meer weten over wat Jan Rotmans allemaal doet? Bekijk de Tegenlicht aflevering over transitie, bezoek www.janrotmans.nl, volg hem op @janrotmans en/of kijk zijn laatste Tedxtalk in Maastricht over sustainability.

De Koffiefilter
Met een persoonlijke koffiefilter nodigt Marie Louise voor elke donderdag iemand uit om met een kop koffie samen van gedachten te filteren. Na afloop lees je op dekoffiefilter.nl over de opvallende, leuke of leerzame punten uit het gesprek en zo staan er eind dit jaar 52 koffiefilters vol inspiratie, ontdekkingen en energie online.

1 Comment

  • Olga van Weelie 13 september 2013 - 10:08 Reply

    Mooi gesprek! Mooi onderwerp! Dank!

  • Leave a reply

    de Koffiefilter, elke donderdag versgezet in je inbox

    * = verplicht veld